Bolletjes en wolletjes reis – Schapen wol

Schapen wol
Dierlijk
Vezellengte verschilt per schaap

 

Bij wol denk ik meteen aan schapen maar zoals je in mijn eerdere post al hebt kunnen lezen is wol niet per definitie van een schaap. In dit bericht ga ik me storten op schapenwol, en dan in de breedste zin want schapen komen natuurlijk ook weer in allerlei soorten en maten voor maar daar hoop ik later nog wat dieper in te duiken.

Hoe verkregen

Het lijkt appeltje eitje, je scheert een schaap en hoppa daar heb je wol, maar zo gaat het natuurlijk niet helemaal…  Het begint bij het scheren van het schaap en daarna gaat het echte werk eigenlijk pas beginnen. De vacht die van het schaap af komt daar zit nog van alles in wat je liever niet hebt zoals beestjes, plant resten en poep dus een klein wasbeurtje kan geen kwaad (sommige handspinsters zijn hier overigens fel op tegen, eerst spinnen incl beestjes en ander spul en daarna pas wassen. Met het wassen verdwijnt namelijk ook een deel van de lanoline en dat maakt nou net dat het wat soepeler door de handen gaat) Na het wassen wordt de wol “gekaard” dit is de wol kammen met een borstel of molen waar stalen punten aan zitten, groot voordeel is dat eventuele vuilresten die er met wassen niet uit gegaan zijn  in de borstels blijven hangen. Na het kaarden gaat het spinnen beginnen, dit kan met de hand maar gaat voornamelijk machinaal. Wanneer de draad gesponnen is wordt er vaak voor gekozen  de draad te twijnen. Twijnen houdt in dat je de draad met 1 of  meerdere draden in elkaar gaat draaien. Het twijnen zorgt ervoor dat de draad steviger wordt en er meer kracht op kan komen te staan. Een enkele draad is niet heel sterk en zal bij weinig kracht al breken.

Belang van vezellengte

Zoals ik hierboven al geschreven heb, de lengte van de vezel verschilt per schapenras. Je hebt rassen met korte vezels zoals Merino en met lange vezels zoals de Blue Faced Leicester. Heel kort door de bocht, een korte vezel is vaak zachter dan een lange vezel. Een nadeel van een korte vezel is dat er meer uiteindjes zullen zijn per cm die wat uit steken (met het blote oog niet heel duidelijk te zien hoor mocht je nu allerlei drama draad voor je zien met uitstulpsels en piekharen) maar het geeft wel een grotere kans op pillen van je wol. Je hebt hele handige apparaatjes te koop waarmee je de pillen dingies (hebben die een naam?) weg kan scheren, na een tijdje zal je er geen last meer van hebben omdat alle uitstekende eindjes dan weg zijn. Je kan pillen ook voorkomen door de draad strak te verwerken. Hoe losser het garen verwerkt is hoe meer kans je hebt dat er eindjes uit komen piepen.

Micron

Met micron wordt de dikte van de vezels aangegeven, hoe minder micron, hoe dunner de vezels en hoe zachter de wol zal zijn. Veel mensen vinden wol kriebelen maar hoe dunner hoe minder kriebel. Fijne Merino wol van bijv. 18 micron zal bij de meeste mensen geen jeuk geven. De wol van een Shetland schaap zal met 40 micron een stuk minder liefhebbers hebben en sneller jeuk geven. Vaak wordt 28 micron aangehouden als het jeukpunt, alles hieronder geeft over het algemeen bij weinig mensen kriebel, hoe verder je boven die 28 micron zit hoe groter de kans dat een wol gevoelig iemand hier op reageert. Een kleine kriebel in de wol kan trouwens ook heel positief zijn. Ik sprak een tijdje geleden met Marja van Trollenwol en zij kon mij vertellen dat door de kriebel de bloedvaatjes in je huid geactiveerd worden die op hun beurt de bloedsomloop stimuleren en dat zorgt dan voor wat extra warmte. Klinkt eigenlijk best logisch toch? (wanneer iemand een allergie heeft voor lanoline/wolvet maakt de hoeveelheid micron niet uit, alle wol bevat in meer of mindere mate lanoline en zal dus een reactie geven)

Verven

Wol kan natuurlijk geverfd worden met planten zoals bijvoorbeeld Meekrap of ui maar  er worden ook synthetische middelen gebruikt om wol te verven. Hoe hysterischer de kleur hoe synthetischer de verf waarschijnlijk was 😉  Maar natuurlijk is wol ook ongeverfd heel goed te gebruiken. Zoveel schapen zoveel kleuren en echt waar, van bruin tot grijs tot spierwit er zijn schapen die dat zelf maken en waar wij onze verfrage vingertjes soms gewoon maar vanaf moeten houden want die kleurschakeringen en diepte kunnen we er zelf nooit in verven.

Superwash

Wol is een materiaal wat met wat extra liefde behandeld moet worden, wanneer je het niet op de juiste manier wast (op de hand) loop je grote kans dat het flink krimpt of dat het vervilt. Dit komt omdat de wolvezel aan de buitenkant allemaal schubjes heeft, wanneer die flink tegen elkaar gaan schuren haken ze in elkaar met krimp en vilten als gevolg. Superwash wol is behandelde wol, er wordt een laagje polymeer (plastic) om de vezel gelegd die ervoor zorgt dat de schubben van de wol afgeschermd zijn en waardoor het veilig gewassen kan worden in de wasmachine.

De voordelen

Het is warm, het is een natuurlijk materiaal, het is in super veel kleuren, soorten en maten te krijgen, het is duurzaam, tijdloos en voor zoveel doeleinden te gebruiken! Sjaals, truien, mutsen, sokken (ik hartje gebreide wollen sokken) zelfs onderbroeken (ik geef toe, ik heb zelf geen ervaring met wollen onderbroeken maar ik weet dat er een hoop mensen zijn die zweren bij wollen onderbroeken en nee, ik ga niet in het kader van mijn bolletjes en wolletjes reis een onderbroek breien en het uit proberen. Dan voel ik mij namelijk genoodzaakt die ervaring ook met jullie te gaan delen en echt, er zijn grenzen…)

De nadelen

Binnen de wol industrie vinden nogal wat dier onvriendelijk praktijken plaats. Denk hierbij bijvoorbeeld aan mulesing bij Merino schapen (klik hier voor info over mulesing maar wees gewaarschuwd, het is naar) en het scheren gaat ook niet altijd even zorgvuldig. Gelukkig zijn er steeds meer en meer wolproducenten die zich hard maken voor betere omstandigheden voor de schapen en garens produceren die diervriendelijk zijn. Vaak zijn het de kleine wol producenten die zich hier bewust van zijn, ze houden de schapen waar de wol vanaf komt en de leefomgeving van de dieren goed in de gaten. Wil je weten hoe diervriendelijk jouw wol is? Bij de wolwinkel weten ze dat als het goed is keurig te vertellen.

Voorbeeld garens

  • Borgo de Pazzi Neutralia: Een chunky garen wat je haakt/breit op naald 12-15. Het is te krijgen in allerlei natuurlijke tinten (want ongeverfd) en ruikt ook nog eens heerlijk (vind ik dan) naar schaap. Ik heb er zelf een deken mee gemaakt, super warm en door de dikte van het garen ook lekker snel klaar. Op streng zit 200 gram, ongeveer 120 meter
  • Moeke Yarns 2ply: Ik hou van Moeke! Sorry, dat moest er even uit, maar het is wel waar. Moeke is 1 van mijn favoriete wolletjes, ecologisch, kleinschalig geproduceerd garen met een attitude. Verkrijgbaar in 3 natuurlijke kleuren en gemaakt in Roemenië van Roemeense schapenwol (rond de 30 micron). Het is een garen wat wat stug is en daardoor een beetje body geeft aan je breiwerk. Je gebruikt naald 5-6 voor dit garen en op 100 gram zit ongeveer 330 meter.  Ik zou een pagina vol kunnen juichen over dit garen maar beter kijk je gewoon even op de site van Moeke zelf (klik hier)
  • Texelse schapenwol: Natuurlijk komen er ook heerlijke schapenwolletjes uit Nederland en 1 daarvan is de Texelse schapenwol. De streng waar ik mee heb mogen spelen van Weldraad is de “brandingwit” een machinaal gesponnen, ongeverfd wolletje wat van een texels wit lam af komt. Het leuke van dit garen is dat je op het label terug kan vinden van welke boerderij het schaap komt en op die manier kan je dus vrij precies achterhalen waar je wol vandaan komt. Het garen komt in 3 diktes en is uitermate geschikt voor truien, sjaals en natuurlijk mutsen. Het garen zit tussen de 26-34 micron.

 

Vragen?

Van Celine kreeg in de volgende vraag op Instagram:

“I’m recently thinking hard on the occasions where singles are preferred to plied yarn, or if plied yarn is always better (stitch definition, balanced structure, less likely to pill, etc.) what should be done to mitigate those issues in singles (because I’ve recently bought a sweater quantity of singles 😂).

Kort door de bocht vertaling: Ik vraag me de laatste tijd af wanneer je 1ply (enkel gesponnen, ongetwijnd) garen gebruikt en wanneer je getwijnd garen gebruikt en of getwijnd garen altijd beter is ivm pillen, steek definitie en structuur. Hoe kan een 1ply verwerkt worden zonder dat het gaat pillen enz.

Ik kan hier natuurlijk zelf een antwoord op geven maar ik heb de stoute schoenen aangetrokken en ik heb de vraag neer gelegd bij Ioana, de dame achter Moeke yarns, die tot voor kort alleen maar 1ply verkocht en dit is het antwoord wat zij heeft gegeven:

Niet alle enkel gesponnen garens zijn hetzelfde, het verschil zit voor een groot deel in het spinproces. Je hebt “woolen” (gekaard) en “worsted” (gekamd, alle vezels liggen netjes op elkaar) gesponnen garens en ook het ras is van belang (nb zoals je hierboven al hebt kunnen lezen verschilt de vezel lengte per ras en hoe korter de vezel hoe meer uiteinden per cm en dus meer kans op pillen) enkeldraads garen is heel erg geschikt voor projecten waarbij er niet teveel wrijving is (sokken bijv. krijgen veel wrijving te verduren) Om het garen zo lang mogelijk mooi te houden wordt aangeraden het zo strak mogelijk te verwerken, het houdt het garen op zijn plek en verminderd de wrijving waardoor er minder pilling ontstaat.

Dezelfde vraag heb ik ook bij Carlo, de man achter Borgo de Pazzi neergelegd en van hem kreeg in een antwoord wat een blogpost op zich waard is (en wie weet in de toekomst doe ik dat nog wel) kort samen gevat is dit wat Carlo ervan zegt:

Getwijnd garen is niet per definitie beter dan ongetwijnd garen, het heeft allemaal te maken met het materiaal wat gebuikt wordt. Ook Carlo geeft weer aan dat getwijnde garens stabieler zijn en een mooie steek definitie geven. Ongetwijnd garen is vaak wat dikker maar daardoor is je project wel weer snel klaar, ongetwijnd garen is wat minder stabiel in dikte en dat kan je zien in je project, dat kan zowel een voordeel als een nadeel zijn. Getwijnd garen is voor een aantal materialen een must zoals bijv. Kasmier, Yak en Angora maar gelukkig zijn er ook genoeg garens die enkeldraads gebruikt kunnen worden.

 

Conclusie

Wol is super divers, voor elke smaak is er denk ik wel een wolletje. Ik ben dan ook super benieuwd wat ik nog meer kan ontdekken over de verschillende schapenrassen en de wol die ze geven. Wat zijn de grootse verschillen? Zijn ze allemaal geschikt voor dezelfde projecten of kan je voor een sok bijv beter een Texels schaap gebruiken of is een Merino schaap net zo goed? Kortom, ik heb nog wat uit te zoeken en ik hoop dat jullie mee blijven lezen

Geschikte projecten
Hieronder heb ik een aantal projectjes verzameld die heel goed geschikt zijn om met wol te maken:

stekensjaal_medium.jpg
een sjaal om je breisteken te oefenen
026__2__medium.jpg
Voor wie het wil proberen, een gebreide onderbroek
callthemidwife-cover2.jpg
Een gehaakte baby deken
IMG_0321_small2.PNG

Super fijn vest met Moeke 2ply ( € )

Volgende keer ga ik het over bamboe hebben, zijn er nog dingen die jullie hier heel graag over willen weten? Of hebben jullie andere garen gerelateerde vragen waar ik achteraan kan gaan?

**Het Neutralia garen is beschikbaar gesteld door Borgo de Pazzi, de Texelse schapenwol is beschikbaar gesteld door Weldraad

 

 

Advertenties

Bolletjes en wolletjes reis – Katoen

Katoen
Plantaardig
Een lange compacte vezel

Het is denk ik het eerste materiaal waar je mee te maken krijgt wanner je begint met haken, maar wat is katoen nou eigenlijk? En zijn er eigenlijk veel verschillen tussen de katoenen garens die op de markt zijn?

Hoe verkregen

Katoen is een plantaardig materiaal wat verkregen wordt (je verwacht het niet) van de katoen plant. Het is een zachte vezel die uit de zaden van de katoen plant groeit en deze wordt handmatig of machinaal geplukt en verwerkt tot o.a katoen garens. Bij de machinale manier moeten ze de plant eerst bewerken met een bladdodend middel zodat de plant geen bladeren meer heeft en alleen dat deel geplukt wordt wat ze willen hebben (de knop). Er is ook genetisch gemanipuleerd katoen wat beter bestand is tegen ziektes en waardoor er minder gebruik nodig is van pesticiden, het bladdodend middel zal nog steeds gebruikt moeten worden bij machinaal plukken en binnen het *gots gecertificeerde katoen mag er geen gebruik worden gemaakt van genetisch gemanipuleerde planten. Wanneer er handmatig geplukt wordt hoeven ze geen chemicaliën te gebruiken om van de bladeren af te komen. Er is tegenwoordig steeds meer vraag naar biologisch katoen waarbij er geen chemicaliën, pesticiden of grote hoeveelheden kunstmest gebruikt worden die de groei bevorderen of om ziektes van de plant tegen te gaan. Dit maakt het proces wel arbeidsintensiever en er bestaat kans op een (deels) mislukte oogst omdat de natuur soms een eigen wil heeft. Hierdoor zal je voor biologisch katoen wel wat meer moeten betalen.

Gemerciriseerde katoen

Ook wel glanskatoen genoemd. Merceriseren is een proces (wat zowel chemisch als bio verantwoord kan gebeuren) dat ervoor zorgt dat de katoen niet alleen mooi gaat glanzen maar het wordt ook steviger en de krimp van het materiaal neemt af. Door het katoen met een speciaal middel te bewerken krijgt de vezel een verandering van structuur waardoor bovenstaande effecten optreden.

Het verfproces

Katoen is een materiaal wat goed te verven is, wanneer het gemerciriseerd is dan neemt het al helemaal veel kleur op. Katoen is verkrijgbaar in bizar veel kleuren, dit heeft natuurlijk te maken met het feit dat het zo makkelijk te verven is maar ook hier zit weer een maar. Om katoen in hele felle kleuren te krijgen zal je basismateriaal mooi wit moeten zijn, dit kan de plant zelf zijn maar vaak gaan er bewerkingen aan vooraf om de basis nog witter te krijgen. Wanneer je een mooie witte basis hebt gaat het katoen in kleurbaden om de kleuren te maken. Ook hierin weer is er een verschil tussen het “standaard” katoen en het biologische katoen. Bij het “standaard” katoen worden chemicaliën gebruikt om te verven en er wordt daarnaast ook heel veel water gebruikt bij dit proces. Bij biologisch katoen worden er geen chemische middelen gebruikt en wordt ook het watergebruik zo veel mogelijk beperkt

IMG_2010

De voordelen

Katoen garen is verkrijgbaar in waanzinnig veel soorten, maten en kleuren de kans dat je in dat aanbod niets kan vinden wat naar je zin is, is vrij klein. De haaksters onder ons zullen allemaal kunnen beamen dat het heerlijk materiaal is om mee te haken. Wat ook een voordeel is, is dat het makkelijk te wassen is en het kan een stootje hebben. Een stevig en degelijk materiaal. Katoen is ook ideaal voor zomerkleding, het is een materiaal wat lekker koel aanvoelt omdat er geen lucht in de vezels zit en het goed vocht op kan nemen (tot wel 5x zijn eigen gewicht).

 De nadelen

Zoals hierboven al te lezen was wordt er bij het verbouwen van katoen heel veel gebruik gemaakt van chemische middelen, de biologische variant bied hierin wel uitkomst maar is iets duurder. Om mee te breien is katoen behoorlijk stroef en stug en een kledingstuk van katoen garen kan ook erg snel zwaar worden. Katoen rekt ook praktisch niet en dat kan zowel bij dragen als verwerken een nadeel zijn.

Voorbeeld garens

Er zijn zoveel verschillende katoenen garens dat ik ze hier moeilijk allemaal kan beschrijven. Catania, Phildar Coton en Catona zijn gemerceriseerde garens die bij de meeste wel bekend zijn. de garens die wat minder bekend zijn maar zeker wel de moeite van het proberen waard zijn bijv.

  • Pima van Borgo de Pazzi, een garen van 100% katoen wat handgeverfd en handgeplukt is. Pima katoen is is het zachtste en sterkste katoen wat geproduceerd wordt, de vezel is langer dan de “standaard” katoen en daardoor erg duurzaam. Een handgeverfd garen is altijd uniek, zelfs wanneer je verschillende strengen uit een zelfde kleurbad hebt kunnen er nuance verschillen in zitten. Die verschillen maken dat je werkstuk een hele mooie diepte krijgt door al die (minimale) verschillen in kleur
  • MoYa, een handgeverfd biologisch garen uit Zuid Afrika wat ook nog eens fair trade is. Het een mooi mat garen met heerlijke kleuren en zeker het proberen een keer waard! Ideaal voor kinderspeelgoed en kinderkleding omdat er geen chemische stoffen aan te pas zijn gekomen.

Conclusie

Waar ik vooral achter ben gekomen is dat er heel veel keus is binnen de katoen garens en dat ze in ontzettend veel kwaliteitenen vormen te krijgen zijn. Zelf ben ik een voorstander van biologisch katoen (zeker voor kinder spullen)maar dat is een keus die ieder natuurlijk voor zichzelf moet maken. Voor haken zal katoen zeker een favoriet materiaal blijven, om mee te breien gebruik ik toch liever een ander materiaal

Geschikte projecten

Hieronder heb ik een aantal projectjes verzameld die heel goed geschikt zijn om met katoen te maken:

2015-04-12-16-28-061
een boodschappentasje haken
vaatdoek-breien-m5luojoohdvu2m8cc4lmyb3jfoa4jpshrnuccmcpw8
een vaatdoek breien
sjaal-1024x1024
een gehaakte sjaal

Voor volgende keer staat schapenwol (schapenwol in het algemeen, later ga ik de verschillende schapen van dichterbij bekijken) op de planning, zijn er nog dingen die jullie hier graag over zouden willen weten? 

*GOTS: Global Organic Textile Standard, een keurmerk wat terug te vinden is op veel biologische producten
**Het Pima garen is beschikbaar gesteld door Borgo de Pazzi

Wol gescoord

Ok, ik geef toe, de kleuren zijn totaal hysterisch (op de foto zijn ze iets minder neon dan in werkelijkheid) en ik weet ook nog niet helemaal wat ik ervan ga maken maar ik vond ze te leuk om te laten liggen…. Misschien een lekkere foute sjaal, of een tasje of of of, ach een einddoel gaat het vast krijgen…